Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Edrych ymlaen at y 6 Gwlad RBS ar S4C

Avatar

Published

on

AR DROTHWY blwyddyn taith y Llewod i Seland Newydd, mae mwy o gyffro nag arfer wrth edrych ymlaen at y 6 Gwlad RBS eleni, yn ôl sylwebydd Clwb Rygbi Rhyngwladol, Gareth Charles.

S4C yw’r unig ddarlledwr i ddangos pob un o gemau Cymru yn y 6 Gwlad RBS eleni, ac mae’r sylwebydd profiadol yn rhan annatod o’r tîm cyflwyno. Bydd Gareth, sy’n hanu o Bont-henri yng Nghwm Gwendraeth, yn cael cwmni’r cyn-gapten Gwyn Jones yn y blwch sylwebu tra bydd y cyn-chwaraewyr rhyngwladol Shane Williams, Andrew Coombs, Dafydd Jones, Nicky Robinson a Deiniol Jones yn ymuno â’r cyflwynydd Gareth Rhys Owen yn ystod y Bencampwriaeth.

Bydd S4C hefyd yn dangos dwy o gemau tîm Cymru Dan 20 yn fyw, yn ogystal â gêm tîm y

merched yn erbyn Iwerddon. Bydd uchafbwyntiau gemau’r merched hefyd i’w gweld ar Clwb2, sy’n cael ei darlledu bob nos Sul.

Gyda’r 6 Gwlad yn agosáu, cawsom sgwrs gyda Gareth i glywed pwy a beth fydd yn debygol o greu argraff yn y gystadleuaeth.

Gyda Warren Gatland i ffwrdd efo’r Llewod, Rob Howley yn cymryd ei le ac Alun-Wyn Jones yn cymryd lle Sam Warburton fel capten – mae’n gyfnod o newid i dîm Cymru. Wyt ti’n rhagweld Pencampwriaeth anodd i Gymru?

Mae ‘na lot fawr o bwysau ar Gymru a Rob Howley i newid eu steil nhw a chwarae mwy o rygbi agored. Gan ein bod ni’n chwarae yn erbyn Yr Eidal yn y gêm gyntaf a gan fod pwyntiau bonws ar gael am y tro cyntaf eleni, mae ‘na bwysau ar y garfan i ddechrau’n dda – er ein bod ni fel arfer yn cael dechrau gwael i bob cystadleuaeth.

Pwy yw’r ffefrynnau i ennill y gystadleuaeth eleni?

‘Swn i’n dweud Lloegr. Mae’r gwelliant maen nhw ‘di ‘neud o dan Eddie Jones yn rhyfeddol. Maen nhw’n chwarae rygbi da ac mae dyfnder gwirioneddol gyda nhw. Ond mae Iwerddon yn dynn ar eu sodlau ac ar ôl eu buddugoliaeth hanesyddol yn erbyn Seland Newydd yn ystod yr hydref, maen nhw’n fygythiad i Loegr.

Pa chwaraewyr fyddi di’n edrych ymlaen at eu gweld eleni?

I Gymru, yn amlwg, mae Taulupe Faletau ar ei ddydd yn un o’r goreuon yn y byd. Mae gan Loegr Maro Itoje yn yr ail-reng, a hefyd y canolwr Jonathan Joseph, sydd yn rhywun sydd wastad yn creu problemau i Gymru. Mae Tommy Seymour a Stuart Hogg yn gallu creu argraff i’r Alban. Mae hi’n flwyddyn y Llewod, felly dwi’n credu y bydd hynny’n codi’r safon drwyddi draw.

Efo’r holl ffactorau newydd – y Llewod a’r pwyntiau bonws – faint wyt ti’n edrych ymlaen at y gystadleuaeth eleni?

Eleni dwi’n edrych ymlaen yn fwy nag arfer. Rwyi’n edrych ymlaen at gystadleuaeth y merched hefyd i weld sut maen nhw’n gwneud yn eu cartref newydd ym Mharc yr Arfau a bydda i’n sylwebu ar eu gêm yn erbyn Iwerddon. Bydda i’n sylwebu ar un o gemau’r tîm Dan 20 hefyd ac mae ‘na wastad awyrgylch gwych lan ym Mharc Eirias ar gyfer y gemau yna. Mae’n bleser dilyn tîm y dynion i Rufain a Pharis hefyd, mae’n rhaid dweud.

Pa atgofion 6 Gwlad (neu 5 Wlad) sy’n sefyll allan fwyaf i chdi?

Yr un amlwg yw’r gêm lle sgoriodd Scott Gibbs y cais bythgofiadwy yna yn y gêm yn Wembley – bydd hwnna ‘da fi am byth. Y gêm hefyd lle rhoddon ni 30 o bwyntiau ar Loegr yng Nghaerdydd yn 2013, roedd hynny’n gêm ffantastig. Felly, mae’n debyg mai buddugoliaethau dros Loegr yw’r prif atgofion. Wrth gwrs, yr un arall sy’n aros yn y cof yw’r fuddugoliaeth dros Iwerddon i ennill y Gamp Lawn yng Nghaerdydd yn 2005, o dan Mike Ruddock. Doeddwn i erioed ‘di gweld gymaint o dorfeydd yn y ddinas, ac roedd e’n ddiwrnod gwych.

Clwb Rygbi Rhyngwladol: Yr Eidal Dan 20 v Cymru Dan 20, Nos Wener 3 Chwefror 5.30, S4C. Sylwebaeth Saesneg ar gael .

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Nyrsys – angylion ac arwyr Covid-19

Avatar

Published

on

DROS y flwyddyn ddiwethaf, mae’r ffordd y mae’r byd yn gweld nyrsys a gweithwyr y Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol yng Nghymru wedi newid wrth i bandemig Covid-19 fwrw Cymru.
Mae nyrsys wedi bod yna i ni erioed – yr angylion tawel sy’n gofalu amdanom ni trwy gydol ein hoes. Yn ystod 2020, maen nhw wedi esblygu i fod yn arwyr go iawn gyda phobl yn dod allan o’u tai yn wythnosol i ddathlu a chlodfori’r dynion a’r merched ymroddedig a dewr yma.
Mae Nyrsys – cyfres newydd sy’n dechrau ar S4C ar Nos Fercher, 25 Tachwedd – yn mynd â ni at lygad y ffynnon trwy ddilyn gwaith nyrsys cymunedol Bwrdd Iechyd Hywel Dda yng ngorllewin Cymru drwy gyfnod y pandemig. 
Mae nyrsys y gymuned yn gofalu am y cleifion mwyaf bregus yn eu cartrefi. Yn ystod blwyddyn unigryw, mae’r pwysau ar nyrsys cymunedol gorllewin Cymru yn fwy nag erioed o’r blaen. 
Yn y rhaglen gyntaf, byddwn yn dilyn Elen Lewis, nyrs yn ardal Aberteifi, sydd wedi cael profiad personol o effaith Covid-19. Fe gollodd Elen ei modryb, Undeg, ym mis Ebrill ac roedd y golled yn sioc i’r teulu cyfan. 
Meddai Elen: “Ar ddechre mis Ebrill, o ni yn gwybod ei bod hi yn sâl gartre – a doedd hi ddim yn gwella. Nath y doctor hala hi mewn i Ysbyty Glangwili, a gath hi ei hala bron yn syth wedyn i’r uned gofal dwys lan fan ‘na. Ond yn anffodus, ddath hi byth gartre.  
“Ar ôl iddi fynd mewn i’r ysbyty, achos y lockdown oedd neb yn gallu mynd mewn i weld hi.  Roedd ei gŵr, Tudur, wedyn ‘di gorfod dod gartre a chael galwad ffôn wedyn i ddweud bod hi wedi mynd. A fi jyst yn meddwl shwt oedd e’n teimlo ddim yn gallu bod yna, ddim yn gallu mynd lan i ddala ei llaw hi, oedd e jyst yn greulon colli rhywun y ffordd ‘na.”
“Y gwir yw sdim neb yn saff wrth y feirws ‘ma. Ma fe dal yma. Diogelu cleifion, diogelu ein hunain, wel ‘na gyd y’ ni yn gallu neud.”
Mae Siân Williams, nyrs yn Cross Hands, Sir Gaerfyrddin yn cytuno. “Ni ‘di cael haf eitha’ gwael gyda Covid, fel nyrsys. Mae ‘di bod yn rili anodd treial addasu i weithio’n wahanol,  treial neud y penderfyniadau sydd yn iawn i’r cleifion, neud siŵr bod nhw’n saff, neud siŵr bod ni’n saff…” 
Yn ystod y rhaglen gyntaf cawn weld cymaint y mae cleifion yn dibynnu ar y nyrsys cymunedol nid yn unig i ddarparu gofal ond fel cwmni hefyd.
Gan fod cleifion yn fwy caeth na’r arfer i’w cartrefi yn y cyfnod clo, mae ‘na groeso mawr i Elen ar ambell aelwyd gan gynnwys Molly James sydd yn ei 90au ac yn dioddef gyda chlwyf poenus ar ei choes.
Mae Elen hefyd yn mynd i drin Bernadette Dolan sy’n gwella ar ôl cael pum llawdriniaeth ar ei choes yn dilyn cwymp fis Rhagfyr diwethaf. Fe gafodd blatiau metel wedi’u gosod yn ei choes ond fe wnaeth ei chorff eu gwrthod felly bu’n rhaid iddi gael llawdriniaeth i dynnu’r cyfan allan ym mis Mehefin yn ystod y Clo Mawr.
Draw i Cross Hands, Sir Caerfyrddin ac rydym yn dilyn y nyrs Siân Williams wrth iddi hi ymweld â George, dyn ifanc 18 oed â spina bifida. Roedd George i fod i gael llawdriniaeth ar ei goluddyn fyddai’n sicrhau ei fod yn gallu byw yn fwy annibynnol, ond mae hynny wedi cael ei ohirio yn sgil Covid-19, felly bydd rhaid iddo aros tan y flwyddyn nesaf.  
Yn y rhaglen hon hefyd, fe fyddwn yn gweld sut mae Siân yn ymateb i achos brys. Mae’r tîm yn cael galwad bod gwraig wedi cwympo ar lawr yn ei chartref ac wedi bod yno dros nos. Cawn weld y cyffro i gyd yn y ganolfan iechyd ac ar leoliad wrth iddyn nhw alw’r gwasanaethau brys i agor y drws a mynd â’r wraig i’r ysbyty. 
Yn yr ail raglen yn y gyfres, byddwn yn cwrdd â Teleri Gwyther sy’n gweithio fel Nyrs Methiant y Galon yng Ngheredigion. Mae ganddi bron 40 mlynedd o brofiad yn gweithio fel nyrs. Fe fydd yn ymweld â Trevor Peregrine, gafodd ddwy stent wedi’i osod yn ei galon yn ddiweddar, ond er hynny, mae’n ŵr ffit ac iach yn ei 90au sydd wedi teithio’r byd yn ystod ei fywyd.  
Byddwn hefyd yn dilyn Lowri Davies, nyrs ifanc, ar ei diwrnod cyntaf o drin cleifion ar ei phen ei hun. Fe glywn am ei theimladau a’i nerfusrwydd o orfod mynd i mewn i gartrefi cleifion a gwneud penderfyniadau yn y fan a’r lle.  

Continue Reading

Cymraeg

Amser i gau’r bwlch ar Gymraeg yn sefydliadau

Avatar

Published

on

ER BOD sefydliadau cyhoeddus wedi perfformio yn well wrth gynnig gwasanaethau Cymraeg yn ystod 2019-20, mae ‘na le i rai sefydliadau wella eto yn ôl Comisiynydd y Gymraeg, Aled Roberts.

Mae’r Comisiynydd wedi cyhoeddi adroddiad yr wythnos hon sydd yn adrodd ar berfformiad sefydliadau cyhoeddus wrth iddynt ymdrin â’r Gymraeg. Mae’r adroddiad yn dangos bod perfformiad wedi gwella ar y rhan fwyaf o wasanaethau eto yn 2019- 2020 ond bod rhai agweddau sydd yn parhau i beri pryder i’r Comisiynydd.

Dywedodd: “Mae yna risg fod bwlch yn tyfu rhwng y sefydliadau sydd yn perfformio’n dda a’r rhai sydd ddim cystal, ac mae angen i bob sefydliad gymryd eu cyfrifoldebau o ddifri.

“A hithau yn bedair blynedd ers i’r sefydliadau cyntaf ddod o dan safonau’r Gymraeg, mi fyddwn yn disgwyl i bob sefydliad gwrdd â’r gofynion bob tro.

“Mae yna rai sefydliadau sy’n perfformio yn dda iawn, ond gydag eraill, mae gwasanaethau allweddol, megis ffôn a derbynfa, yn perfformio’n wael a heb gynyddu dros y blynyddoedd diwethaf. Dyma’r gwasanaethau lle mae angen buddsoddi mewn staff.”

Roedd yr adroddiad yn dangos fod 92% o lythyrau neu e-bost Cymraeg wedi derbyn ateb yn Gymraeg, fod opsiynau awtomatig dros y ffon ar gael yn Gymraeg 90% o’r amser a bod ffurflenni ar gael yn gyflawn yn Gymraeg 78% o’r amser.

Ond, dim ond mewn 46% o ymweliadau derbynfa y cafwyd gwasanaeth Cymraeg, a dim ond 55% o alwadau ffôn y llwyddodd sefydliadau i ddelio gyda hwy yn Gymraeg a rhoi ateb cyflawn yn Gymraeg.

Ychwanegodd Comisiynydd y Gymraeg, Aled Roberts, “Mi ddylai pob sefydliad fod yn ystyried pethau fel sefydlu tîm neu benodi swyddog sy’n gyfrifol am y Gymraeg, cynyddu faint o staff sy’n gallu siarad Cymraeg a chynnig gwasanaethau Cymraeg mewn ffordd sy’n golygu mai defnyddio’r Gymraeg yw’r opsiwn mwyaf naturiol. Mewn rhai amgylchiadau, er enghraifft cyfarfodydd sensitif ynghylch llesiant, dw i eisiau i sefydliadau ystyried cynnig gwasanaeth Cymraeg yn ddiofyn.

“Dw i eisiau gallu cymryd yn ganiataol fod gwasanaethau sylfaenol ar gael yn Gymraeg bob tro. Mi allwn ni wedyn ganolbwyntio ar ddyletswyddau eraill sy’n gwneud gwahaniaeth ar lefel strategol. Pethau megis penderfyniadau polisi, gan sicrhau bod sefydliadau yn ystyried effaith pob penderfyniad ar y Gymraeg, a gweithredu strategaethau 5 mlynedd cryf i hybu’r Gymraeg.”

Bydd y Comisiynydd nawr yn cyfarfod gyda’r sefydliadau yn unigol i drafod y canlyniadau a’r diffygion, a beth sydd angen digwydd er mwyn datrys a cheisio cau’r bwlch rhwng sefydliadau sy’n cydymffurfio yn dda a’r rhai sydd ddim cystal.

Continue Reading

Cymraeg

Y gorffennol yn dod yn fyw drwy hen ffilmiau

Avatar

Published

on

“MAE hen lun yn medru dweud llawer, ond mae hen ffilm yn medru dod â’r gorffennol yn fyw” meddai’r Prifardd ac Archdderwydd Myrddin ap Dafydd.

Bob wythnos ar Ffilmiau Ddoe, mae criw hwyliog o gyflwynwyr a gwestai neu gyfwelai yn gwylio detholiad o’r ffilmiau sy’n rhan o gasgliad Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Detholiad o ffilmiau sy’n cofnodi digwyddiadau cymdeithasol, ffilmiau personol am deuluoedd, a thystiolaeth weledol o sut mae Cymru wedi newid dros y blynyddoedd. Yr wythnos hon, Myrddin ap Dafydd fydd yn cael y fraint o dyrchu yn y casgliad rhyfeddol hwn, a hynny yng nghwmni ei westeion Peredur Lynch a Beryl Vaughan.

Bydd Peredur Lynch, un o draethwyr huawdl y Babell Lên, yn cymryd golwg ar ffilmiau o Eisteddfodau Cenedlaethol ar hyd y blynyddoedd, gan gynnwys clip o’r Brifwyl yn Aberystwyth yn 1916, ffilm ryfeddol o Eisteddfod Machynlleth yn 1937, cofnod yr artist Charles Tunnicliffe o seremoni cyhoeddi Pwllheli 1954, a chlipiau o enwogion ar y Maes yn Y Drenewydd yn 1965.

“Da’ch chi’n gweld pobl yn rhythu ar gamera sy’n troi o’u blaenau, ac weithiau dan ni’n teimlo nad ydi pawb yn siŵr iawn sut mae ymddwyn o flaen y lens” sylwa Myrddin, wrth wylio clip o Eisteddfod Y Drenewydd 1965.

Bywyd cefn gwlad fydd yn mynd â bryd Beryl Vaughan, a chawn ymweld â Ffair Dalis 1914, sef ffair geffylau enwog Llanbedr Pont Steffan, diwrnod cneifio yn Y Foel, golygfeydd ardal Penderyn a Bannau Brycheiniog, a Choleg Hyfforddi Felinfach.

“Mae rhyw hud a hiraeth mewn gweld ein gorffennol yn dod yn fyw o flaen ein llygaid” meddai Myrddin. “Mae’n rhoi cyfle i ni fynd yn ôl yno, wel am sbel fach beth bynnag. Diolch bod ganddon ni drysorfa o archif yma yng Nghymru, a rheiny’n cael eu gwarchod a’u rhannu.”

Continue Reading

Trending

FOLLOW US ON FACEBOOK