Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Côr Coll 1915

Published

on

A NINNAU ar drothwy 2017, pan fydd yr Eisteddfod Genedlaethol yn coffau’r Rhyfel Byd Cyntaf, Hedd Wyn a’r rheiny a gollodd eu bywydau ganrif yn ôl, mae’r trefnwyr wedi lansio apêl i chwilio am deuluoedd aelodau o gôr arbennig a fu’n cystadlu yn yr Eisteddfod dros ganrif yn ôl.

Er mai ail gafodd Côr 17eg Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig yng nghystadleuaeth y corau meibion yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1915, mae stori’r côr a’r aelodau’n hynod drist. Ddwy flynedd yn ddiweddarach yn Eisteddfod Penbedw, 1917, cynhaliwyd seremoni arbennig i anrhydeddu’r Is-gorporal Samuel Evans.

Yn fuan ar ôl yr Eisteddfod ym Mangor, gadawodd yr 17eg Bataliwn Gymru a glanio yn Ffrainc ym mis Rhagfyr 1915. Ymhen dwy flynedd, mae’n ymddangos bod pob aelod o’r côr wedi’u lladd yn y rhyfel, a dim ond eu harweinydd, yr Is-gorporal Evans, oedd dal yn fyw, ac roedd yntau wedi’i glwyfo. Roedd hyd at bump ar hugain o fechgyn a dynion ifanc yn aelodau o’r côr.

Er i’r stori gael sylw yn y wasg ar y pryd, stori Hedd Wyn, bardd y Gadair, a laddwyd cyn iddo gael ei anrhydeddu gan yr Eisteddfod, sydd fwyaf enwog yn hanes yr Eisteddfod. Cynhaliwyd seremoni’r Gadair Ddu oriau’n unig ar ôl i’r Eisteddfod anrhydeddu’r Is-gorporal Samuel Evans, Rhosllannerchrugog, ar lwyfan y Pafiliwn.

Ganrif yn ddiweddarach, rydym yn awyddus i glywed gan deuluoedd a disgynyddion Côr Meibion yr 17eg Bataliwn. Byddai amryw o’r dynion wedi’u recriwtio yn ardal Blaenau Ffestiniog, Wrecsam a Llandudno, ac rydym yn hyderus bod gan nifer ohonynt deuluoedd sy’n dal i fyw yn lleol ar draws gogledd Cymru.

Os oes gennych chi unrhyw wybodaeth am y côr, cysylltwch gyda Gwenllïan Carr yn yr Eisteddfod Genedlaethol, naill ai drwy ffonio 0845 4090 400, neu drwy e-bostio gwenllian@eisteddfod.org.uk.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

“Dyw’r boen byth yn diflannu”

Published

on

Y Ditectif: Gyda Mali Harries

FE FYDD cyfres S4C Y Ditectif yn cael mynediad ecsgliwsif i dystiolaeth yr heddlu a chyfweliadau pwerus gyda’r ditectifs a’r teuluoedd wrth i’r actor a’r cyflwynydd Mali Harries ddychwelyd i edrych ar saith achos o lofruddiaeth o nos Fawrth, 24 Ebrill ymlaen.

Ymysg yr achosion mae Mali yn eu holrhain mae llofruddiaeth Connor Marshall, 18 oed, fu farw ar ôl ymosodiad treisgar arno ar noson allan ym Mhorthcawl; ymchwiliad Operation York, pan gafodd Mark Mason ei drywanu 22 gwaith mewn hanner munud yn Y Rhyl, a llofruddiaeth Betty Guy, menyw 84 oed o Sir Benfro y credwyd am flynyddoedd iddi farw o achosion naturiol cyn i dystiolaeth newydd ddod i’r amlwg.

“Yn y drydedd gyfres, rwy’n cwrdd â mwy o deuluoedd y dioddefwyr a gweld shwd maen nhw’n dygymod ac yn gorfod byw gyda’r hyn sy’ wedi digwydd i’w plant nhw,” meddai Mali Harries, sy’n adnabyddus am chwarae rhan DI Mared Rhys yn y gyfres Y Gwyll/Hinterland ymysg rhannau blaenllaw eraill mewn cyfresi drama a ffilmiau.

“Beth dwi wedi ei ddysgu yw bod y boen byth yn diflannu a’r boen ddim yn mynd gyda’r achos llys, mae’r teuluoedd ‘ma yn gorfod ffeindio ffordd eu hunain i ddelio ’da’r peth a gorfod cario mla’n gyda’r golled enfawr.”

“Yn y drydedd bennod dwi’n cyfarfod mam Connor Marshall, y bachgen 18 oed a gafodd ei drywanu i farwolaeth mewn maes carafanau ym Mhorthcawl yn 2015. Mae’n haunting meddwl beth ddigwyddodd i fachgen mor ifanc oedd yn y lle anghywir ar yr amser anghywir. Fel Mam ro’dd clywed Nadine Marshall yn sôn am y dilema o eisiau rhoi rhyddid i’w phlant ond fel ma’ peryglon yn gallu dod gyda’r rhyddid yna yn drist iawn.”

Yn y rhaglen gyntaf bydd Mali yn teithio i’r Fflint i glywed pam y gwnaeth Heddlu Gogledd Cymru ail agor achos marwolaeth Janet Commins. Ddeugain mlynedd ar ôl i’r ferch 15 oed gael ei lladd, daeth tystiolaeth DNA i godi cwestiynau syfrdanol am yr achos.

“Roedd e’n anhygoel dysgu sut wnaeth y troseddwr fyw gyda’i gyfrinach am ddeugain mlynedd ar ôl lladd merch ddiniwed, a gadael i ddyn arall fynd i’r carchar a chael bai ar gam. O’n i’n methu credu bod e’ ‘di gallu cario mlaen gyda’i fywyd e ar ôl beth wnaeth e a byw yng nghanol yr un gymuned a theulu Janet Commins ar hyd yr amser.”

Mae gweld sut mae pob aelod o unedau datrys troseddau’r heddlu yn gweithio gyda’i gilydd yn agoriad llygad ac yn gysur i Mali.

“Mae cyfarfod y ditectifs yn rhoi ffydd i fi; er bod pethau erchyll yn gallu digwydd, mae yna bobl dda yn cario mlaen i drio darganfod y gwir,” meddai Mali.

“Dwi wedi dysgu bod dim un lle erbyn hyn i unrhyw un gadw cyfrinachau gan fod y ditectifs yn gallu gwrando a chlywed gyda thechnegau cudd i ddatgelu’r cyfan.”

Continue Reading

Cymraeg

Helpwch Parc Cenedlaethol gyda’r cynllun Noddi Iet newydd

Published

on

Warchod a gwella tirwedd: llwybrau troed Arfordir Sir Benfro

OS YDYCH chi’n mwynhau cerdded ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro a hoffech gefnogi’r gwaith caled a gaiff ei wneud i gynnal y dirwedd hon, sydd heb ei hail, gallwch helpu nawr drwy gyfrannu at y cynllun Noddi Iet newydd.

Bydd yr incwm a gaiff ei greu gan y cynllun, lle bydd placiau personol yn cael eu gosod ar ietiau ar hyd Llwybr Cenedlaethol Llwybr Arfordir Penfro, yn cefnogi gwaith Awdurdod y Parc Cenedlaethol i gynnal a chadw’r Llwybr 186 milltir o hyd a’r Parc Cenedlaethol ehangach.

Dywedodd Rheolwr Codi Arian Allanol Awdurdod y Parc, Nichola Couceiro: “Bydd plac personol ar bob iet a gaiff ei noddi, a bydd gennych chi’r opsiwn o noddi iet er cof am rywun oedd yn bwysig i chi, fel rhodd i rywun arbennig, drwy eich cwmni neu hyd yn oed yn eich enw chi’ch hun.

“Mae dros 100 o ietiau ar gael i’w noddi ar hyd Llwybr Cenedlaethol Llwybr Arfordir Penfro, sy’n golygu bod digonedd o leoliadau posib i ddewis ohonynt”.

Mae pob iet yn costio £600 i’w noddi, a bydd y nawdd yn para am gyfnod o ddeng mlynedd. Gallwch dalu drwy siec neu gerdyn debyd/credyd, drwy ffonio Tîm Gwasanaethau Cwsmeriaid Awdurdod y Parc Cenedlaethol ar 01646 624800.

Mae’r ffurflenni ar gael o wefan Awdurdod y Parc yn www.arfordirpenfro.cymru/noddiiet.

Dylech anfon y ffurflenni wedi’u llenwi i nicholac@pembrokeshirecoast.org.uk neu yn y post at: Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, Parc Llanion, Doc Penfro, Sir Benfro, SA72 6DY.

I gael rhagor o wybodaeth am y cynllun Noddi Iet, ewch i’r wefan uchod neu ffoniwch 01646 624808.

Continue Reading

Cymraeg

Byddai gwahardd allforio anifeiliaid byw yn annoeth, meddai UAC

Published

on

Glyn Roberts, UAC: Y byddai'n annoeth i gyflwyno gwaharddiad

BYDDAI gwahardd allforio anifeiliaid byw yn ‘hynod o annoeth’ o ystyried yr ansicrwydd ynghylch cytundeb masnach a thariffau amaethyddol ar ôl-Brexit, yn ôl Undeb Amaethwyr Cymru.

Ar Ebrill 9, galwodd Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru am dystiolaeth ar waharddiad ledled y DU ar allforio anifeiliaid byw i’w lladd dramor – rhywbeth nad yw’n bosibl tra bod y DU yn parhau i fod yn rhan o’r UE, oherwydd rheolau masnach rydd yr UE.

Dywedodd Llywydd UAC, Glyn Roberts: “Yn naturiol byddwn yn ymgynghori ag aelodau ynghylch y mater hwn, ond ein safbwynt presennol yw y byddai’n annoeth i gyflwyno gwaharddiad ar allforion byw ar yr un pryd â chyflwyno tariffau enfawr posib ar allforion cig i’r UE.”

Dywedodd Mr Roberts y gallai gwaharddiad o’r fath fod yn ergyd i ffermwyr defaid, gan y gallai tariffau o tua 50% o werth cynnyrch fod ar gig ar ôl i ni adael yr UE, ac y byddai hyn yn dirywio masnach allforion cig dafad, sy’n cynrychioli o gwmpas traean o werthiant cig oen Cymru.

“Rydym yn gwerthfawrogi pryderon pobl ynglŷn ag allforion byw, ond rhaid inni gofio bod safonau lles cyfreithiol yr UE ymhlith yr uchaf yn y byd ac mae’r rhain yn berthnasol yma ac ar dir mawr Ewrop.”

Mae sylwadau Mr Roberts yn adleisio rhai Llywodraeth yr Alban.

Wrth ymateb i gynnig tebyg yn gynharach eleni, dywedodd Mr Ewing: “Gadewch imi fod yn hollol glir, dyma un fframwaith ledled y DU na fydd llywodraeth yr Alban yn cymryd rhan ynddo. Ni fyddaf yn cefnogi unrhyw beth sy’n creu heriau neu anawsterau pellach i’n sector amaethyddol neu’n rhoi amaethyddiaeth yr Alban o dan anfantais.”

“Felly ni fydd llywodraeth yr Alban yn cefnogi gwahardd allforion anifeiliaid byw, ond byddwn yn parhau i fod yn ymrwymedig i les pob anifail yn ystod cludiant sy’n cydymffurfio â’r safonau trylwyr cyfredol sy’n berthnasol – safonau a rheoliadau a ddarperir gan yr UE, sydd eisoes gyda’r gorau yn y byd ac yn ein hamddiffyn ni trwy’r mesurau iechyd anifeiliaid, planhigion a chemegol a galluogi ein cynnyrch i gael ei fasnachu ledled y byd.”

Dywedodd Mr Roberts fod y pryderon ynghylch y cynigion yn yr Alban yr un fath â’r rhai yng Nghymru, ac y byddai unrhyw waharddiad o’r fath yn niweidio ein buddiannau ni yn anfwriadol.

Continue Reading

Trending

FOLLOW US ON FACEBOOK