Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Anrhydeddu cyn-filwr o’r Ail Ryfel Byd

Avatar

Published

on

El Alamein: Carcharorion Rhyfel Eidaleg

MAE seremoni syrpréis wedi’i chynnal ar gyfer cyn-filwr nodedig a fu’n ymladd yn yr Ail Ryfel Byd.

Trefnwyd y cyflwyniad gan Hyrwyddwr y Lluoedd Arfog ar gyfer Cyngor Sir Caerfyrddin, y Cynghorydd David Jenkins, er mwyn diolch i John Hall Jones o Lan-saint a fu’n ymladd yn yr wythfed byddin wrth ochr y Desert Rats.

Yn y digwyddiad dywedodd John, sydd bellach yn 96 oed: “Dyma beth oedd syrpréis i mi. Hebryngodd fy wyrion fi yn y car a ro’n i’n meddwl fy mod i’n mynd mewn i Gaerfyrddin i gael cip ar y siopau a dyma ni’n dod fan hyn. Pe bawn i’n gwybod bydden i wedi cerdded bant, ond gwnaeth pawb fi’n gartrefol felly des drwyddi.”

Yn bresennol yn y cyflwyniad yr oedd Miss Sara Edwards, Arglwydd Raglaw Dyfed; Cadeirydd y Cyngor Sir, y Cynghorydd Irfon Jones; y cyn-Is-gyrnol David Mathias; y Cynghorydd David Jenkins, Hyrwyddwr y Lluoedd Arfog ar gyfer Cyngor Sir Caerfyrddin; yr Aelod Lleol – y Cynghorydd Mair Stephens; Dewi Treharne o Bensiynwyr Chelsea a oedd yn yr un gatrawd â John Hall Jones, ynghyd â theulu Mr Jones. Yr oedd ambell i aelod o’r teulu wedi teithio’r holl ffordd o Wlad Belg i fod yn bresennol yn y cyflwyniad syrpréis.

Ganed John Hall Jones ym Mhenrhiwtyn, Castell-nedd yn 1921. Symudodd y teulu’n ddiweddarach i Langennech.

Yn 1937 anfonwyd John i Lundain i weithio i gwmni Almaenig fel prentis gwneuthurwr offer.

Pan oedd yn ddeunaw oed (1939) galwyd John i’r fyddin i ymuno â Chatrawd Frenhinol Swydd Warwick.

Ar ôl cael hyfforddiant fe’i trosglwyddwyd i’r Corfflu Signalau fel rhan o’r North Somerset Yeomanry.

“Es i ogledd Cymru ar gwrs signalau ac ym mis Mehefin 1941 hwyliasom o Lerpwl. Doedd dim syniad gennym i ble roedden yn mynd,” meddai John.

Cafodd John ei anfon i’r Dwyrain Canol ym mis Gorffennaf 1941 ond nid oedd hi’n siwrnai hwylus. Cafodd y llong yr oedd arni ei tharo gan dorpido yn nyfroedd Môr Iwerydd.

“Ar ôl i’r torpido daro cawsom ein taflu o un pen i’r cabin i’r llall ac roedd 30 ohonom yn bentwr ar ben ein gilydd. Anghofia i byth mo’r distawrwydd yn yr ystafell honno, tan i ryw wag ddweud “Fi’n credu bo’ ni wedi cael ein taro bois” a dyma ni i gyd yn chwerthin.”

Fe’i casglwyd gan long a oedd ar ei ffordd i Ganada felly treuliodd dri mis yno hyd nes y canfuwyd llong i fynd â nhw’n ôl i Ogledd Affrica. Yng Nghanada lletywyd John gyda theulu lleol ac maen nhw’n dal i gyfnewid llythyrau a galwadau ffôn hyd heddiw.

Ym mis Tachwedd 1941 symudwyd John i Anrhydeddu cyn-filwr o’r Ail Ryfel Byd yn yr Aifft a bu’n gwasanaethu’r holl ffordd i Tripoli.

Treuliodd dri phen-blwydd yn anialwch Gogledd Affrica.

“Yn Tripoli, (ar ôl i’r brwydro orffen yno), aethom ar long yn ôl i’r Aifft ac ar gwrs dwys arall cyn hwylio eto. Roeddem yn meddwl ein bod yn mynd i Ffrainc ond na, glanio yn Sisili a wnaethom, yn Syracuse.”

Roedd John ynghlwm wrth oresgyniad Sisili ac wrth yr ymgyrch yn yr Eidal yr holl ffordd i Sienna.

Aeth y gatrawd adre ond anfonwyd John i Wlad Groeg am flwyddyn arall.

O’r diwedd dychwelodd John i Brydain a hynny yn howld fomiau Halifax bomber, ond nid oedd croeso tywysogaidd yn ei aros am fod y rhyfel wedi dod i ben flwyddyn ynghynt. Cafodd John ei ryddhau o’r fyddin ym mis Medi 1946 ac yntau ond yn 24 oed.

Derbyniodd John Hall Jones bum medal filwrol, gan gynnwys Seren Affrica a Seren yr Eidal.

“Mae rhyfel yn wastraff amser llwyr,” meddai. “Rhaid bod ateb arall. Pan oeddem yn llanciau a newydd ymrestru, ni wyddem beth oedd rhyfel” meddai. “Cawsom ein iwnifform a byddem yn martsio lan a lawr y strydoedd ac yn mynd i ddawnsfeydd a chwrdd â merched, a chredem fod bywyd yn grêt – tan i’r realiti ein taro yn ein talcen ac roedd yn rhaid inni dyfu lan dros nos. Hyd hynny, doedden ni ddim yn deall beth oedd mynd i ryfel. Roedd y cyfan yn dipyn o jôc.”

Yn dilyn y rhyfel cyfarfu John â’i wraig Gladys mewn dawns a phriododd y ddau chwe mis yn ddiweddarach. Cawsant ddau fab, Trevor a Gareth. Bu’r ddau’n briod am dros 65 o flynyddoedd. Bu farw Gladys y llynedd, ond deufis cyn y byddent wedi dathlu 70 mlynedd o briodas.

Ar ôl y rhyfel bu John yn heddwas am 20 mlynedd gyda Heddlu Porthladd Llundain.

Ymddeolodd yn 1968 ac yna bu’n gweithio fel swyddog diogelwch a thân ym mhencadlys BP yn Llundain, ac yna fel swyddog diogelwch yn Llys y Goron Chelmsford hyd nes iddo ymddeol yn 65 oed.

Dychwelodd y cwpwl i Nanternis, pentref bach y tu fas i Gei Newydd. Yn 1996 symudodd y ddau i Lan-saint.

Dywedodd y Cynghorydd David Jenkins, Hyrwyddwr y Lluoedd Arfog ar gyfer Cyngor Sir Caerfyrddin: “Mae Mr Jones wedi cael bywyd hynod ac mae’n briodol ei fod yn cael ei anrhydeddu fel hyn. Mae ein dyled iddo ac i eraill tebyg iddo yn fawr iawn.”

Dywedodd y cyn-Is-gyrnol David Mathias: “Dyma stori ryfel ysgubol. Nid yw geiriau’n ddigon ond cewch ein parch a’n diolchgarwch tragwyddol.”

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Amser i gau’r bwlch ar Gymraeg yn sefydliadau

Avatar

Published

on

ER BOD sefydliadau cyhoeddus wedi perfformio yn well wrth gynnig gwasanaethau Cymraeg yn ystod 2019-20, mae ‘na le i rai sefydliadau wella eto yn ôl Comisiynydd y Gymraeg, Aled Roberts.

Mae’r Comisiynydd wedi cyhoeddi adroddiad yr wythnos hon sydd yn adrodd ar berfformiad sefydliadau cyhoeddus wrth iddynt ymdrin â’r Gymraeg. Mae’r adroddiad yn dangos bod perfformiad wedi gwella ar y rhan fwyaf o wasanaethau eto yn 2019- 2020 ond bod rhai agweddau sydd yn parhau i beri pryder i’r Comisiynydd.

Dywedodd: “Mae yna risg fod bwlch yn tyfu rhwng y sefydliadau sydd yn perfformio’n dda a’r rhai sydd ddim cystal, ac mae angen i bob sefydliad gymryd eu cyfrifoldebau o ddifri.

“A hithau yn bedair blynedd ers i’r sefydliadau cyntaf ddod o dan safonau’r Gymraeg, mi fyddwn yn disgwyl i bob sefydliad gwrdd â’r gofynion bob tro.

“Mae yna rai sefydliadau sy’n perfformio yn dda iawn, ond gydag eraill, mae gwasanaethau allweddol, megis ffôn a derbynfa, yn perfformio’n wael a heb gynyddu dros y blynyddoedd diwethaf. Dyma’r gwasanaethau lle mae angen buddsoddi mewn staff.”

Roedd yr adroddiad yn dangos fod 92% o lythyrau neu e-bost Cymraeg wedi derbyn ateb yn Gymraeg, fod opsiynau awtomatig dros y ffon ar gael yn Gymraeg 90% o’r amser a bod ffurflenni ar gael yn gyflawn yn Gymraeg 78% o’r amser.

Ond, dim ond mewn 46% o ymweliadau derbynfa y cafwyd gwasanaeth Cymraeg, a dim ond 55% o alwadau ffôn y llwyddodd sefydliadau i ddelio gyda hwy yn Gymraeg a rhoi ateb cyflawn yn Gymraeg.

Ychwanegodd Comisiynydd y Gymraeg, Aled Roberts, “Mi ddylai pob sefydliad fod yn ystyried pethau fel sefydlu tîm neu benodi swyddog sy’n gyfrifol am y Gymraeg, cynyddu faint o staff sy’n gallu siarad Cymraeg a chynnig gwasanaethau Cymraeg mewn ffordd sy’n golygu mai defnyddio’r Gymraeg yw’r opsiwn mwyaf naturiol. Mewn rhai amgylchiadau, er enghraifft cyfarfodydd sensitif ynghylch llesiant, dw i eisiau i sefydliadau ystyried cynnig gwasanaeth Cymraeg yn ddiofyn.

“Dw i eisiau gallu cymryd yn ganiataol fod gwasanaethau sylfaenol ar gael yn Gymraeg bob tro. Mi allwn ni wedyn ganolbwyntio ar ddyletswyddau eraill sy’n gwneud gwahaniaeth ar lefel strategol. Pethau megis penderfyniadau polisi, gan sicrhau bod sefydliadau yn ystyried effaith pob penderfyniad ar y Gymraeg, a gweithredu strategaethau 5 mlynedd cryf i hybu’r Gymraeg.”

Bydd y Comisiynydd nawr yn cyfarfod gyda’r sefydliadau yn unigol i drafod y canlyniadau a’r diffygion, a beth sydd angen digwydd er mwyn datrys a cheisio cau’r bwlch rhwng sefydliadau sy’n cydymffurfio yn dda a’r rhai sydd ddim cystal.

Continue Reading

Cymraeg

Y gorffennol yn dod yn fyw drwy hen ffilmiau

Avatar

Published

on

“MAE hen lun yn medru dweud llawer, ond mae hen ffilm yn medru dod â’r gorffennol yn fyw” meddai’r Prifardd ac Archdderwydd Myrddin ap Dafydd.

Bob wythnos ar Ffilmiau Ddoe, mae criw hwyliog o gyflwynwyr a gwestai neu gyfwelai yn gwylio detholiad o’r ffilmiau sy’n rhan o gasgliad Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Detholiad o ffilmiau sy’n cofnodi digwyddiadau cymdeithasol, ffilmiau personol am deuluoedd, a thystiolaeth weledol o sut mae Cymru wedi newid dros y blynyddoedd. Yr wythnos hon, Myrddin ap Dafydd fydd yn cael y fraint o dyrchu yn y casgliad rhyfeddol hwn, a hynny yng nghwmni ei westeion Peredur Lynch a Beryl Vaughan.

Bydd Peredur Lynch, un o draethwyr huawdl y Babell Lên, yn cymryd golwg ar ffilmiau o Eisteddfodau Cenedlaethol ar hyd y blynyddoedd, gan gynnwys clip o’r Brifwyl yn Aberystwyth yn 1916, ffilm ryfeddol o Eisteddfod Machynlleth yn 1937, cofnod yr artist Charles Tunnicliffe o seremoni cyhoeddi Pwllheli 1954, a chlipiau o enwogion ar y Maes yn Y Drenewydd yn 1965.

“Da’ch chi’n gweld pobl yn rhythu ar gamera sy’n troi o’u blaenau, ac weithiau dan ni’n teimlo nad ydi pawb yn siŵr iawn sut mae ymddwyn o flaen y lens” sylwa Myrddin, wrth wylio clip o Eisteddfod Y Drenewydd 1965.

Bywyd cefn gwlad fydd yn mynd â bryd Beryl Vaughan, a chawn ymweld â Ffair Dalis 1914, sef ffair geffylau enwog Llanbedr Pont Steffan, diwrnod cneifio yn Y Foel, golygfeydd ardal Penderyn a Bannau Brycheiniog, a Choleg Hyfforddi Felinfach.

“Mae rhyw hud a hiraeth mewn gweld ein gorffennol yn dod yn fyw o flaen ein llygaid” meddai Myrddin. “Mae’n rhoi cyfle i ni fynd yn ôl yno, wel am sbel fach beth bynnag. Diolch bod ganddon ni drysorfa o archif yma yng Nghymru, a rheiny’n cael eu gwarchod a’u rhannu.”

Continue Reading

Cymraeg

Dogfen DRYCH ar restr fer Gwobrau Grierson 2020

Avatar

Published

on

MAE S4C a Chwmni Da yn falch o gyhoeddi bod dogfen Eirlys, Dementia a Tim ar restr fer Gwobrau Grierson 2020.
Y Gwobrau Grierson, sydd hefyd yn cael ei hadnabod fel The British Documentary Awards, yw digwyddiad mwyaf yng nghalendr dogfennau yn y DU. Mae’r gwobrau yn adnabod ac yn dathlu dogfennau sy’n profi safon, creadigrwydd, gwreiddioldeb a rhagoriaeth.
Mae’r ddogfen, a gafodd ei chynhyrchu gan Gwmni Da ar gyfer cyfres DRYCH S4C – cyfres o ddogfennau gafaelgar sy’n adlewyrchu bywyd yng Nghymru heddiw – wedi ei henwebu yng nghategori ‘Dogfen Sengl Orau – Cartref’.
Mae Eirlys, Dementia a Tim, rhaglen a gafodd ei ddarlledu’n wreiddiol ym mis Ionawr 2020, yn adrodd stori dau hen ffrind sy’n cwrdd unwaith eto ar ôl dilyn llwybrau go wahanol yn eu bywyd. Mae’r ddogfen yn rhoi portread gwahanol i’r arfer o berson sy’n byw gyda Alzheimer’s ac yn dosbarthu neges bwerus gan Eirlys, i beidio bod ofn.
Meddai’r Cynhyrchydd, Sion Aaron: “Rwy’n hynod o falch bod ein dogfen wedi cael ei henwebu. Mae gan Tim Lynn ac Eirlys Smith stori arbennig iawn i’w ddweud, sy’n wefreiddiol ac ar brydiau yn ddigrif. Mae dementia yn cyffwrdd gymaint o fywydau ac rydym ni wedi trio ein gorau i bortreadu’r realiti sy’n wynebu pobl fel Eirlys sy’n byw gydag Alzheimer’s cynnar.”
Meddai Dylan Huws, Uwch Gynhyrchydd y rhaglen: “Mae’r Gwobrau Grierson yn wobrau mawreddog ac mae hi’n fraint bod ymysg yr enwau mawr ar y rhestr. Mae hyn yn dangos ein bod ni’n gallu cynhyrchu straeon heriol ac atyniadol yn y Gymraeg sy’n sefyll ymysg y gorau yn y byd.”
Meddai Llinos Wynne, Comisiynydd Ffeithiol S4C: “Weithiau, mae ‘na gomisiwn sy’n wirioneddol yn cyffwrdd y galon. Mae Eirlys, Dementia a Tim yn enghraifft wych o hynny. Dyma raglen ddogfen a lwyddodd i roi portread gwahanol i’r arfer o berson sy’n byw gydag Alzheimers gan gyfleu neges bwerus a phositif i beidio bod ofn. Dwi’n hynod falch fod y ffilm hon wedi ei henwebu ac yn cael ei gweld ochr yn ochr gyda dogfennau mwyaf pwerus y DU. Llongyfarchiadau mawr i’r tîm i gyd.”
Gyda holl ddarlledwyr y DU yn gallu cystadlu, Eirlys, Dementia a Tim yw unig gynrychiolydd Cymru yng Ngwobrau Grierson.
Mi fydd y noson wobrwyo ar y 10fed o Dachwedd 2020 yng Nghanolfan Southbank, Llundain.

Continue Reading

Trending

FOLLOW US ON FACEBOOK