Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Ffermwr anfoddog yw enillydd hynaf y Fedal Aur am Gelfyddyd Gain

Avatar

Published

on

Mae Glyn Baines wedi treulio oes yn mireinio ei sgiliau yn gyson.

Mae Glyn Baines wedi treulio oes yn mireinio ei sgiliau yn gyson.

MAE CYN-FFERMWR, a adawodd y busnes teuluol pan oedd yn ei dridegau i ddilyn ei freuddwyd o fod yn artist, wedi ennill y Fedal Aur yn 84 mlwydd oed. Ef yw’r person hynaf erioed i dderbyn y gydnabyddiaeth hon.

Bydd Glyn Baines, 84 mlwydd oed, o’r Bala yn derbyn y wobr gan drefnwyr yr arddangosfa celfyddyd weledol eleni yn yr Eisteddfod Genedlaethol am ei gyfres o collages lled-haniaethol. Bydd hefyd yn derbyn siec am £5,000 ar ôl curo cystadleuaeth gan amrywiaeth o geisiadau cryf.

Mae’r Fedal Aur am Gelfyddyd Gain yn un o ddim ond ychydig o wobrau cenedlaethol a roddir i artistiaid a gwneuthurwyr Cymreig, a’i nod yw ceisio anrhydeddu rhagoriaeth, gweledigaeth a dyfeisgarwch ymysg artistiaid gweledol yng Nghymru.

“Mae rhai artistiaid yn cyrraedd eu hanterth yn rhy gynnar, rhai eraill yn profi llanw a thrai, gan ddod yn ôl i’r amlwg gyda chasgliadau newydd wrth iddynt aeddfedu. Mae Glyn Baines wedi treulio oes yn mireinio ei sgiliau yn gyson, ac yn 84 mlwydd oed mae’n cynhyrchu ei waith cryfaf hyd yn hyn,” meddai Angharad Pearce-Jones, un o aseswyr y wobr.

“Mae’r gweithiau diweddaraf hyn yn ymgorffori blynyddoedd o hyfforddi’r llygad i sylwi, dethol a symleiddio – o gynfasau ag olew trwm i collages lled-haniaethol, o ambell fotiff y gellir ei adnabod i haniaeth llwyr. Gyda banc y cof gweledol sydd gan Åμr yn ei wythdegau, mae Glyn Baines yn gallu taro i mewn ac allan ac nid yw’n teimlo’r angen i atgynhyrchu’r byd fel y mae pawb arall yn ei weld.”

Wrth sôn am ei gasgliad, dywedodd Mr Baines: “Rwy’n hoffi disgrifio fy ngwaith fel dathliad o liw a bywyd. Pan rwy’n edrych allan o’r ffenestr gartref mae pob bore yn wahanol – mae nodwydd gwyrdd tywyll ein ffynidwydden yn cyferbynnu â’r awyr ocr cynnes weithiau ond yn edrych yn hollol wahanol yn erbyn yr awyr las llachar bryd arall, ac mae’r newidiadau yma’n rhan o’r hyn sydd wedi ysbrydoli’r casgliad hwn.

“Mae yna saith darn i gyd, ac mae pob un yn golygu llawer i mi. Dydw i ddim yn un am wobrau fel arfer ond mae adborth aseswyr yr Eisteddfod Genedlaethol wedi cyffwrdd fy nghalon, ac rwy’n edrych ymlaen i’w gweld yn cael eu harddangos ym Meifod, sef lle mor brydferth ar gyfer yr Åμyl.”

Cafodd Mr Baines ei eni yng Ngharrog ger Corwen, a gadawodd yr Ysgol Ramadeg i Fechgyn yn y Bala yn bymtheg mlwydd oed yn 1948 a mynd i weithio ar fferm y teulu. Yn fuan wedyn symudodd y teulu i fferm fwy o faint yn Sarn ger Botwnnog yn LlÅ·n ond celf oedd ei wir gariad a dechreuodd fynychu dosbarthiadau nos gydag athro celf brwdfrydig o’r enw DC Roberts.

Roedd Roberts wedi ennill y Fedal Aur am Gelfyddyd Gain yn yr Eisteddfod Genedlaethol pan gynhaliwyd hi ym Mhwllheli yn 1955, ac ysbrydolodd ef Mr Baines i fynd i ysgol gelf. Gan rentu ystafelloedd mewn ffermdy lleol a gweithio fel labrwr i gefnogi ei wraig a’i ddau fab ifanc, cwblhaodd Mr Baines gwrs tair blynedd yn Wrecsam. Treuliodd flwyddyn arall yn hyfforddi i fod yn athro yn Ysgol Gelf a Dylunio Caerdydd, cyn symud yn ôl i’r Bala i fod yn athro celf. Aeth yn ei flaen i dreulio 23 mlynedd yn athro celf yn Ysgol y Berwyn, Bala hyd nes yr ymddeolodd yn 1989.

Roedd ei ddisgyblion yn Ysgol y Berwyn yn cynnwys Iwan Bala, a aeth yn ei flaen i ddod yn adnabyddus fel artist, awdur ac uwch ddarlithydd ym Mhrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant. Bu Bala yn artist preswyl yn yr Oriel Genedlaethol yn Zimbabwe ac yn guradur yn Galeri Caernarfon. Cafodd Bala yntau’r Wobr Aur am Gelfyddyd Gain yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1997.

Parhaodd Mr Baines i ddilyn ei gariadatbaentiohaniaetholganymuno â Gweled – Cymdeithas Gymraeg y Celfyddydau Gweledol, a thua diwedd ei yrfa fel athro, agorodd ei stiwdio ei hun yn y Bala. Ar ôl iddo ymddeol, parhaodd i arddangos ei waith mewn sioeau ledled gogledd Cymru a Chaer. Y tro diwethaf iddo arddangosfa yn yr Eisteddfod Genedlaethol oedd yn 1995 pan gynhaliwyd yr Åμyl yn Abergele.

Dywedodd Robyn Tomos, Swyddog Celfyddydau Gweledol Eisteddfod Genedlaethol Cymru: “Roedd detholwyr y wobr yn unfryd eu barn y dylid rhoi’r Fedal Aur am Gelfyddyd Gain i Glyn Baines am gasgliad sydd, er ei fod yn haniaethol ei natur, wedi tynnu’n gryf oddi ar brofiad yr artist yn ei amgylchfyd.

“Mae ei waith yn ychwanegiad i’w groesawu i’r arddangosfa celfyddydau gweledol eleni, sy’n cynnwys darnau gan 22 o artistiaid a ddisgrifiwyd yn ‘brydferth, gonest a chyfareddol’ gan y curaduriaid. Mae’r arddangosfa’n ceisio apelio at groestoriad o bobl sy’n caru celf, ac eleni mae’n cynnwys ffilm fywgraffiadol fer am yr artistiaid a ddetholwyd yn ogystal â deunydd deongliadol am eu gwaith. Edrychwn ymlaen i arddangos rhai o’r doniau artistig gorau un yng Nghymru i ymwelwyr dros yr wyth niwrnod.”

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Dogfen DRYCH ar restr fer Gwobrau Grierson 2020

Avatar

Published

on

MAE S4C a Chwmni Da yn falch o gyhoeddi bod dogfen Eirlys, Dementia a Tim ar restr fer Gwobrau Grierson 2020.
Y Gwobrau Grierson, sydd hefyd yn cael ei hadnabod fel The British Documentary Awards, yw digwyddiad mwyaf yng nghalendr dogfennau yn y DU. Mae’r gwobrau yn adnabod ac yn dathlu dogfennau sy’n profi safon, creadigrwydd, gwreiddioldeb a rhagoriaeth.
Mae’r ddogfen, a gafodd ei chynhyrchu gan Gwmni Da ar gyfer cyfres DRYCH S4C – cyfres o ddogfennau gafaelgar sy’n adlewyrchu bywyd yng Nghymru heddiw – wedi ei henwebu yng nghategori ‘Dogfen Sengl Orau – Cartref’.
Mae Eirlys, Dementia a Tim, rhaglen a gafodd ei ddarlledu’n wreiddiol ym mis Ionawr 2020, yn adrodd stori dau hen ffrind sy’n cwrdd unwaith eto ar ôl dilyn llwybrau go wahanol yn eu bywyd. Mae’r ddogfen yn rhoi portread gwahanol i’r arfer o berson sy’n byw gyda Alzheimer’s ac yn dosbarthu neges bwerus gan Eirlys, i beidio bod ofn.
Meddai’r Cynhyrchydd, Sion Aaron: “Rwy’n hynod o falch bod ein dogfen wedi cael ei henwebu. Mae gan Tim Lynn ac Eirlys Smith stori arbennig iawn i’w ddweud, sy’n wefreiddiol ac ar brydiau yn ddigrif. Mae dementia yn cyffwrdd gymaint o fywydau ac rydym ni wedi trio ein gorau i bortreadu’r realiti sy’n wynebu pobl fel Eirlys sy’n byw gydag Alzheimer’s cynnar.”
Meddai Dylan Huws, Uwch Gynhyrchydd y rhaglen: “Mae’r Gwobrau Grierson yn wobrau mawreddog ac mae hi’n fraint bod ymysg yr enwau mawr ar y rhestr. Mae hyn yn dangos ein bod ni’n gallu cynhyrchu straeon heriol ac atyniadol yn y Gymraeg sy’n sefyll ymysg y gorau yn y byd.”
Meddai Llinos Wynne, Comisiynydd Ffeithiol S4C: “Weithiau, mae ‘na gomisiwn sy’n wirioneddol yn cyffwrdd y galon. Mae Eirlys, Dementia a Tim yn enghraifft wych o hynny. Dyma raglen ddogfen a lwyddodd i roi portread gwahanol i’r arfer o berson sy’n byw gydag Alzheimers gan gyfleu neges bwerus a phositif i beidio bod ofn. Dwi’n hynod falch fod y ffilm hon wedi ei henwebu ac yn cael ei gweld ochr yn ochr gyda dogfennau mwyaf pwerus y DU. Llongyfarchiadau mawr i’r tîm i gyd.”
Gyda holl ddarlledwyr y DU yn gallu cystadlu, Eirlys, Dementia a Tim yw unig gynrychiolydd Cymru yng Ngwobrau Grierson.
Mi fydd y noson wobrwyo ar y 10fed o Dachwedd 2020 yng Nghanolfan Southbank, Llundain.

Continue Reading

Cymraeg

Ail-ymweld â Gwesty Aduniad

Avatar

Published

on

DROS y blynyddoedd mae ‘na westy arbennig sydd wedi newid bywydau am byth. Mae’r gyfres Gwesty Aduniad wedi dod â phobl yn ôl at ei gilydd, a hynny weithiau ar ôl oes ar wahân.
Roedd rhai eisiau dweud diolch; eraill angen ymddiheuro cyn iddi fod yn rhy hwyr. O deuluoedd ar wasgar i arwyr wnaeth achub bywydau, o gyn-gariadon i ddarganfod perthynas am y tro cyntaf, mae’r Gwesty hwn wedi dad-gloi stôr o straeon.
Ond sut beth oedd darganfod teulu neu ffrindiau coll? A sut wnaeth bywyd newid ar ôl yr aduniadau?
Mewn cyfres newydd, Goreuon Gwesty Aduniad, sy’n dechrau ar 17 Awst, cawn ail ymweld â rhai wnaeth brofi’r wefr o wireddu breuddwydion, a chael gwybod ychydig mwy am y broses o sut i ddod o hyd i deulu gwaed, wrth brofi eto rhai o aduniadau mwyaf cofiadwy’r gyfres – a chlywed be ddigwyddodd wedyn.
Bydd thema arbennig i bob rhaglen, gan gynnwys ‘Chwilio am Dad’ ‘Cyfrinachau’, ‘Ffrindiau Oes’, ‘Brodyr a Chwiorydd’ ‘Dweud Diolch’ ac ‘O Ben Draw Byd’. Ond troi at luniau mae’r rhaglen gyntaf, ‘Y Stori tu ôl i’r Llun’, lle cawn ail-fyw stori dau berson oedd yn chwilo am deulu gwaed a chlywed eu hanes wedyn ar ôl bod yn y gwesty.
Pan ddaeth Cheryl Davies o hyd i lun o fabi yn ei thŷ yn San Clêr yn 2017 fe sylweddolodd mai hwn oedd y cliw oedd angen arni i geisio dod o hyd i’r ferch fach roddodd ei chwaer i’w mabwysiadu 50 mlynedd ynghynt. O fewn 6 mis wedi i Cheryl gysylltu â Gwesty Aduniad gyda’r gobaith o ddod ag oes o chwilio i ben, daeth newyddion da.
“Ar ôl addo i Elinor byddwn i’n ffindo Helen, doeddwn i ddim yn gwybod byddai mor galed” meddai Cheryl.
Cawn glywed sut wnaeth y wybodaeth angenrheidiol yn y llun hollbwysig helpu darganfod ei nith oedd wedi’i magu dan yr enw Virginia, a chawn ail-fyw’r aduniad bythgofiadwy.
“Pan weles i hi, dwi ddim yn gallu esbonio sut o’n i’n teimlo, achos roedd hi yna – dim jest meddwl amdani fel o’n i wedi gwneud am 50 mlynedd. Heblaw am Westy Aduniad byddwn i ddim wedi dod o hyd iddi” ychwanega Cheryl.
Ond beth ddigwyddodd nesaf? Yn y gyfres cawn glywed am y llawenydd wedi’r aduniad wrth i bawb ddod at ei gilydd a chreu teulu cyflawn o’r diwedd.
Stori am sut mae hen lun yn medru camarwain pobl oedd un John Jones o Lechryd, Ceredigion pan drodd at Westy Aduniad wedi blynyddoedd o chwilio am hanes ei dad.
A llun fu’n ganolog i stori Trebor Roberts o Lansannan hefyd – llun oedd wedi’i gario yn ei waled am ddegawdau.
Mae gan y tri hyn bellach stôr o luniau newydd i’w trysori i’r dyfodol. Ymunwch â’r daith emosiynol, fydd yn cynhesu’r galon yn y gyfres newydd hon.

Continue Reading

Cymraeg

Mae defnydd cynyddol o dechnoleg yn helpu dysgwyr Cymraeg

Avatar

Published

on

MAE Gweinidog y Gymraeg, Eluned Morgan, wedi pwyso ar y niferoedd uwch nag erioed sy’n dysgu Cymraeg yn ddigidol i gymryd rhan yn Eisteddfod rithiol AmGen eleni.
Wrth siarad yn yr Eisteddfod AmGen, sy’n cael ei chynnal yn rhithiol eleni mewn ymgais i sicrhau y gall pobl ddal i gwrdd i ddathlu’r Gymraeg a diwylliant Cymru, datgelodd y Gweinidog ei bod wrth ei bodd yn clywed mai’r Gymraeg yw’r seithfed iaith fwyaf poblogaidd i’w dysgu ar ap iaith Duolingo yn y DU, a’i bod felly yn fwy poblogaidd na Tsieineeg.
Cofrestrodd mwy o bobl y DU nag erioed i ddysgu Cymraeg ar yr ap rhwng Mawrth a Mehefin eleni.
Mewn ymgais i estyn allan at ddysgwyr Cymraeg sy’n cynhesu at yr iaith, bydd yna weithgareddau dyddiol, megis sesiynau blasu Cymraeg, a digwyddiadau i ddysgwyr.
Bydd yna ddigwyddiadau hefyd i roi cyfleoedd i blant barhau i siarad a chlywed y Gymraeg y tu allan i’r ysgol, gan gynnwys straeon, gemau a cftau, a chaiff hyn ei gysylltu ag ymgyrch Llond Haf o Gymraeg.
Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod targed uchelgeisiol, sef sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 ac mae am gyrraedd y nod drwy strategaeth Cymraeg 2050.
Ym mis Ebrill, cymeradwyodd y Gweinidog gyfraniad ychwanegol o £500,000 tuag at Eisteddfod eleni, yn ogystal â chyllid craidd Llywodraeth Cymru o £603,000, er mwyn sicrhau dyfodol ariannol yr Eisteddfod a chaniatáu i’r Eisteddfod rithiol ddigwydd.
Yn ystod sesiwn banel i drafod gwahanol agweddau ar ddwyieithrwydd yng Nghymru, dywed y Gweinidog fod y cyfnod clo yn rhoi’r cyfle perffaith i bobl fireinio eu sgiliau Cymraeg.
Meddai Gweinidog y Gymraeg a Chysylltiadau Rhyngwladol, Eluned Morgan: “Mae’n wych gweld cymaint o bobl yn achub ar y cyfle i ddefnyddio technoleg i wella eu Cymraeg.
“A’r Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol hefyd yn gweld cynnydd nodedig yn y bobl sy’n cofrestru i ddysgu ar-lein, mae’n dangos sut y gall technoleg ei gwneud yn bosibl i genhedlaeth newydd ddysgu’r Gymraeg.
“Mae’n siom na all yr Eisteddfod ddigwydd fel arfer eleni, ond dw i’n ei llongyfarch am greu AmGen a dw i’n edrych ymlaen at gymryd rhan mewn panel i drafod gwahanol agweddau ar ddwyieithrwydd yng Nghymru.
“Mae dyfnhau ein dealltwriaeth o ddwyieithrwydd yn rhan allweddol o’n hymdrechion i hyrwyddo strategaeth Cymraeg 2050.”

Continue Reading

Trending

FOLLOW US ON FACEBOOK