Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Noson y Gorweliaid a Chawl Caffi Beca

Avatar

Published

on

PWY DDYWEDODD synnon ni’n gallu creu ein hadloniant ein hunain gwedwch? Towlwch y zapper. Rhowch y gore i wasgu botyme’r cyfrifiadur. Diffoddwch y bocs. Cwatwch yr i-ffôn. A rhowch eich dychymyg ar waith gan ddefnyddio dim mwy na chof a llais. Pe baech chi yng Nghaffi Beca, yn Efail-wen, yn ddiweddar, buasech wedi cael dwy awr ddifyr o frethyn cartre’ ar ben basned o gawl.

Mae Robert James yn adnabyddus am ansawdd ei gawl wrth gwrs. Cawl cartre’ yn llysie a chig sy’n bryd ynddo’i hun yn hytrach na’r cawl tene dwrllyd ‘ma gewch chi yn ambell i fan a chithe’n whilo’n ofer am ddarn bach o gig yn ei ganol. Ac fe gewch chi’r trimins i fynd ‘da ge. Hynny yw, cwlffyn o gaws a thafell o fara. Gallwch ddathlu Gŵyl Ddewi bob dydd o’r flwyddyn yng Nghaffi Beca. Cawl ffarm heb ei ail.

Felly oedd hi ar fanc Efail-wen ar ffin y ddwy sir ar nos Sadwrn ar ddiwedd mis bach. Roedd y llwythe wedi dod ynghyd i fwynhau adloniant wedi’i ddarparu gan lwyth y Lewysiaid neu griw’r Gorwelion o gyffinie Login. Sdim rhyfedd fod y lle’n llawn. Roedd un o’r ieuengaf o’u plith, Gwyndaf, yn codi arian ar gyfer ymweld â Phatagonia yn yr haf. Fe’n tywyswyd nôl i ddyddie’r Nosweithie Llawen yn garlibwns.

Beth gafwyd te meddech chi? Wel, wnâi ddim datgelu’r cwbl. Ond i roi rhyw awgrym i chi, roedd tair cyfeilyddes gan y criw i eilio wrth y piano. Cafwyd caneuon cyfarwydd gan unigolion, deuawdau, partïon a hyd yn oed côr cyfan pan oedd y teulu’n grwn ar y llwyfan. Wrth gwrs bod yna elfen fyrfyfyr yn perthyn i’r cyfan. Ond roedd hynny’n ychwanegu at yr ysbryd cartrefol, gwlei.

Cafwyd sgetsus a’r rheini’n digwydd yng nghanol y gynulleidfa. Roedd ymdrech y pwr dab i gofio archeb diodydd un byrdded erbyn iddo gyrraedd y bar ac ail-gynnig sawl gwaith i’w gael yn gywir yn dreth ar amynedd ei gefnder o farman ond yn codi gwên ar wyneb y gynulleidfa. ‘Ma fe wedi cymysgu’n garbel to’! medde rhywun wrth fy ymyl.

Roedd y ddau strab hŷn wedyn, Eurfyl fel doctor, a’i frawd, Tudur, fel claf yn y syrjeri nad oedd ar frys, a’r holl gleifion eraill a’u hanhwylderau difrifol, yn creu rhialtwch. Ni chredaf fod yna’r fath syrjeri yn Arberth na Hendy-gwyn. Llwyddodd Eurfyl i esgor babi ei chwaer yn y fan a’r lle mewn dwy funud. Fiw i mi ddatgelu pam nad oedd Tudur ar hast i weld y meddyg er taw fe oedd y claf cyntaf i gyrraedd. Bodlon oedd i adael pawb arall i fynd at y stethosgop o’i flaen. Pert ‘achan.

Ond rhaid cyfeirio at y gân sgets canu gwlad a’r gân grafog am gyn-brif weithredwr Cyngor Sir Penfro, Bryn Parry Jones, a phrif weithredwr presennol Sir Gar, Mark James. Go dda wir. Ma’r canu gwlad ‘ma’n gallu arwain dyn i’r dwnshwn eithaf o ddiflastod ac anobaith. A bydd hanes y Porsche fyw am getyn, gwlei. Cystel bob tamed â baled Lefi Gibwn i’r ‘Beca’.

Gwn am ambell ardal gyffelyb ble byddai’n rhaid cael cyfran o eiteme yn Saesneg rhag digio’r rhai nad ydynt yn siarad Cymraeg. Fan hyn rhowd cyfle i’r prin eu Cymraeg werthfawrogi’r modd y mae’r Gymraeg yn gallu cynnal noson o adloniant ar ei phen ei hun. Gwnaed y cwbl yn gwbl naturiol. Roedd pawb yn corco wherthin.

Cishwch gyda Gorweliaid Gorwelion i ddod i ddifyrru yn eich ardal chi. A cishwch gyda mam-gu’r un-ar-ddeg o wyrion i roi unawd hefyd. Ond bydd basned o gawl a sêrs ar ei wmed yn gaffaeliad ‘fyd.

Roedd hi’n noson a wnâi fy atgoffa o ddifyrwch Bois y Frenni. A wyddech chi wedyn te fod y parti’n ddeg a thrigain oed eleni? Odyn wir. Ma’ na ddathlu i fod mae’n debyg. Noson yn Neuadd Boncath o gofio mai dyna lle berfformion nhw gyntaf erioed o dan arweiniad y chwedlonol Wil Glynsaithmaen. Ma’ nhw’n dal i berfformio’n gyson, wrth gwrs, ac yn cyfyngu eu hunain i’r hen ganeuon.

Ma’ rhywbeth yn braf yn hynny o beth. Ma’n nhw’n dal i ganu cloch a tharo deuddeg yng nghysgod y Frenni Fawr. Ma’ Gwyndaf Lewis yn un o’r aelodau; eled ag afiaith y Preselau yn ei ges i Batagonia.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Academyddion Aberystwyth yng Ngŵyl y Gelli

Avatar

Published

on

Bydd tri academydd o Brifysgol Aberystwyth ar raglen Gŵyl y Gelli eleni, a ddarlledir am ddim ar-lein o’r Gelli Gandryll o 26 Mai tan 6 Mehefin.

Yn yr ŵyl, fe gyflwynir yr Athro Mererid Hopwood, a ymunodd â Phrifysgol Aberystwyth fel Athro’r Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd ym mis Ionawr 2021, yn Gymrawd Rhyngwladol newydd Cymru Greadigol Gŵyl y Gelli.  Ac fe drafodir rhai cwestiynau sy’n berthnasol iawn i’r byd sydd ohoni, yng nghyd-destun pandemig COVID-19, mewn dwy ddarlith a fydd yn cael eu traddodi gan academyddion o Aberystwyth.

Yn ei darlith ‘Women and Leadership’ am 13:00 ddydd Sadwrn 29 Mai, fe fydd y Dr Jenny Mathers o’r Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol yn gofyn a fyddai’r byd yn wahanol – ac yn well – pe bai mwy o fenywod yn dal yr awenau mewn safleoedd arweinyddiaeth.

Mae’r Dr Mathers yn esbonio sail ei darlith:  “Byddaf yn edrych eto ar y pwnc llosg hwn yng nghyd-destun y pandemig byd-eang. Rhywedd yw rhan o’r esboniad am y gwahaniaeth mawr rhwng profiadau COVID Seland Newydd o dan Jacinda Ardern a’r Unol Daleithiau o dan America.  Mae rhai wedi dadlau y gallasai effeithiau Argyfwng Ariannol Byd-Eang 2008 wedi’u lleddfu pe buasai mwy o fenywod wrth fyrddau rheoli’r prif sefydliadau ariannol. Ond mae arweinwyr benywaidd yn dal i fod yn gymharol brin, ac mae’r menywod sy’n arwain llywodraethau a sefydliadau drwy argyfyngau yn cael eu trin yn fwy garw na dynion mewn safleoedd cyfatebol.”
Ddydd Mercher 2 Mehefin, 13:00, bydd y Dr Siobhan Maderson, Cymrawd Ôl-Ddoethurol yr ESRC yn Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear, yn siarad am ‘The Great Reset: Co-designing an inclusive, sustainable, post-pandemic future’.

Mae’r Dr Maderson yn esbonio: “Wrth i’r rhaglen frechu at COVID-19 fynd rhagddi, mae llawer ohonom yn dechrau mentro teimlo’n obeithiol am y dyfodol, er ein bod hefyd yn ymwybodol o’r difrod cymdeithasol ac economaidd a achoswyd gan y pandemig. Yn fy narlith arall byddaf yn ystyried sut olwg allai fod yn ar y normal newydd a sut y gellir sicrhau bod yr ailgychwyn yn gweithio er lles pawb – a rhywogaethau eraill – yn yr amgylchedd ehangach. Bydd fy nghyflwyniad yn cloriannu camgymeriadau’r gorffennol, edrych ar fentrau’r presennol ac ystyried gweledigaethau llawn dewrder a dychymyg at y dyfodol.”

Bydd y ddwy ddarlith yn cael eu recordio ymlaen llaw, ac fe fydd y Doethuriaid Mathers a Maderson ill dwy ar gael wrth i’w darlithoedd gael eu darlledu a thoc wedyn i ateb cwestiynau gan y gynulleidfa yn y llif sgwrsio.

Bydd darlith yr Athro Hopwood ddydd Sul 30 Mai yn trafod sut mae’r beirdd wedi dychmygu iaith a sut mae’r dychymyg hwnnw yn ein helpu i ddeall yr elfen hanfodol hon o lenyddiaeth.

Mae’r ysgolhaig o Brifysgol Aberystwyth wedi ennill prif gystadlaethau’r Brifwyl dair gwaith, a hi oedd y fenyw gyntaf i ennill y Gadair yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn 2001. Mae wedi bod yn Fardd Plant Cymru ac wedi ennill gwobr Glyndŵr am ei chyfraniad at lenyddiaeth. Roedd ei chasgliad o farddoniaeth Nes Draw yn fuddugol yng nghategori barddoniaeth Llyfr y Flwyddyn yn 2016.
Dywedodd yr Athro Hopwood: “Fel Cymrawd Rhyngwladol Cymru Greadigol Gŵyl y Gelli eleni, mae’n arbennig o braf gweld yr Ŵyl yn ymestyn nid yn unig dramor ond hefyd yn nes at adref. Rwy’n edrych ymlaen yn fawr at barhau’r drafodaeth ddechreuodd llynedd am ddwyieithrwydd, gan ystyried eleni sut mae llenorion wedi dychmygu iaith ar hyd yr oesoedd.”

Ychwanegodd yr Athro Elizabeth Treasure, Is-Ganghellor Prifysgol Aberystwyth: “A ninnau’n brifysgol sydd ag enw da am ragoriaeth ein gwaith dysgu ac ymchwil, mae gennym lawer o werthoedd cyffredin â Gŵyl y Gelli – yn fan lle y gellir trin a thrafod materion pennaf yr oes.  Mae’n bleser gennym fod yn bartner i Ŵyl y Gelli, 2021, gan barhau â’n perthynas ehangach a fagwyd drwy fentrau megis Taith ‘Scribblers’ Gŵyl y Gelli, ‘Hay Levels’ a’n cynlluniau am ŵyl flynyddol ar y cyd yn yr Hen Goleg yn Aberystwyth ar ôl iddo ailagor tua diwedd 2023.”

Bydd y rhaglen ddigidol o ddigwyddiadau am ddim i Ŵyl y Gelli 2021 yn dod â llenorion a darllenwyr ynghyd am amrywiaeth o sgyrsiau, trafodaethau, gweithdai a pherfformiadau ar-lein, yn llawn ysbrydoliaeth, o ddydd Mercher 26 Mai tan ddydd Sul 6 Mehefin.  I weld y rhaglen lawn o ddigwyddiadau ac i gofrestru ar-lein yn rhad ac am ddim, gweler: www.hayfestival.com

Continue Reading

Cymraeg

Cadeirydd Newydd HCC yn Nodi Blaenoriaethau

Avatar

Published

on

Yn ei chyfarfod Bwrdd cyntaf fel cadeirydd newydd Hybu Cig Cymru (HCC), mae Catherine Smith wedi nodi blaenoriaethau’r bwrdd ardoll ar gyfer y flwyddyn ariannol newydd.

Yn y cyfarfod – a gynhaliwyd yn rhithiol oherwydd cyfyngiadau COVID – croesawyd dau aelod newydd, sef Jack Evershed ac Emlyn Roberts. Cafwyd ddadansoddiad o ofynion y  defnyddwyr wrth i Brydain ddod allan o’r cyfnod clo, a chadarnhawyd blaenoriaethau’r sefydliad ar gyfer y flwyddyn i ddod.  Hwn oedd cyfarfod cyntaf y Bwrdd ers diwygio’r Ardoll Cig Coch ym mis Ebrill er mwyn rhoi gwell chwarae teg i Gymru.

Mae diwygio’r ardoll, a gyflawnwyd yn sgil y Bil Amaeth yn San Steffan a thrafodaethau rhwng y tair llywodraeth, yn golygu y caiff yr ardoll i gynhyrchwyr ar anifeiliaid sy’n cael eu magu yng Nghymru ond sy’n cael eu lladd dros y ffin ei throsglwyddo i HCC ac na fydd Cymru’n ei cholli.

Dywedodd Catherine Smith: “Roedd diwygio’r Ardoll yn hir ddisgwyliedig, a bydd yn rhoi mwy o dryloywder a thegwch i ffermwyr yma yng Nghymru.

“Mae gennym gynlluniau cyffrous ar gyfer y flwyddyn sy’n dod, pan fyddwn yn adeiladu ar y gwaith cadarnhaol iawn a wnaed gan HCC wrth ymateb yn effeithiol i heriau COVID a Brexit.

“Yn ganolog i’n cynlluniau, mae datblygu’r ymgysylltiad llwyddiannus â’r defnyddwyr a’r gwaith o adeiladu brand sydd wedi gweld cynnydd yng ngwerthiant cig coch dros y flwyddyn ddiwethaf, a Chig Oen Cymru a Chig Eidion Cymru yn cael eu gwerthu gan fwy o fân-werthwyr mawr.

“Rydym hefyd yn bwriadu gweithio’n agos â llywodraethau a’r cyrff sy’n bartneriaid i ni yn Lloegr a’r Alban i sicrhau mynediad i farchnadoedd newydd ar gyfer ein cynhyrchion ac i ddatblygu masnach.

“Yn ogystal, bydd HCC yn rhoi blaenoriaeth uchel iawn i hyrwyddo’r modd rydym yn arwain y byd o ran cynhyrchu cig oen a chig eidion yma yng Nghymru, gan adeiladu ar ein gweledigaeth, ‘Y Ffordd Gymreig’. Ar ben hyn, byddwn yn gwneud gwaith hanfodol, ochr yn ochr â phartneriaid mewn rhannau eraill o Brydain, i amddiffyn a gwella enw da ein diwydiant. Bydd yna gerrig milltir allweddol eleni – fel uwchgynhadledd COP26 yn Glasgow. Mae’n hanfodol bod y cyhoedd yn deall nad yw pob dull o ffermio ledled y byd yr un fath, a bod gennym gyfraniad cadarnhaol i’w wneud tuag at gynaliadwyedd a diogelwch bwyd yn fyd-eang.”

Continue Reading

Cymraeg

Gwersyll yr Urdd Llangrannog fydd cartref Eisteddfod T 2021

Avatar

Published

on

Mae Urdd Gobaith Cymru yn falch o gyhoeddi mai Gwersyll yr Urdd Llangrannog yng Ngheredigion fydd lleoliad yr ŵyl ddigidol Eisteddfod T eleni, a gynhelir yn ystod hanner tymor y Sulgwyn.

Darlledwyd Eisteddfod T 2020 o stiwdio dros dro yng Ngwersyll yr Urdd Caerdydd. Eleni, mae’r Urdd yn addo gŵyl ddigidol fwy arloesol fyth o gael darlledu Eisteddfod T o stiwdio arbennig yng Ngwersyll yr Urdd Llangrannog. Cynhelir yr ŵyl yn ystod wythnos arferol yr Eisteddfod, sef o ddydd Llun, 31 Mai hyd at ddydd Gwener, 4 Mehefin.

Yn wahanol i’r llynedd, bwriedir cynnal prif seremonïau Eisteddfod T ar leoliad yng Ngwersyll Llangrannog, a hynny o fewn cyfyngiadau Covid-19, ac mae’r trefnwyr wedi llwyddo i ail-recordio perfformiadau rhai unigolion mewn stiwdios darlledu.

Meddai Siân Eirian, Cyfarwyddwr Eisteddfod yr Urdd a’r Celfyddydau: “Hoffwn ddiolch o galon i’r 12,000 sydd wedi cystadlu yn Eisteddfod T y tro hwn – sy’n ddwbl niferoedd llynedd. O Fôn i Fynwy ac o Drelew i Dubai, mae’r ymateb wedi bod yn syfrdanol.

“Mi ydan ni fel trefnwyr mor falch mai Gwersyll yr Urdd Llangrannog fydd cartref Eisteddfod T eleni. Mae’r ganolfan yn lleoliad eiconig yng Nghymru, a gwerth cenedlaethau o atgofion melys yn perthyn i’r lle. Bydd medru cynnal prif seremonïau’r ŵyl yno yn fonws, hefyd.”

Dywedodd Eifion Evans, Prif Weithredwr Cyngor Sir Ceredigion: “Rydym yn croesawu Eisteddfod T yma i Geredigion gyda balchder a hyder y cawn wythnos o gystadlu brwd a diogel. Mae’r Gwersyll yn Llangrannog yn adnodd hynod o bwysig i’r mudiad ac i ni yng Ngheredigion, a braf iawn yw gweld yr Urdd yn gwneud defnydd o’r Gwersyll mewn ffordd greadigol i hybu adloniant i blant a phobl ifanc Cymru. Mae’r Cyngor Sir a’r Mudiad wedi gweithio’n agos iawn dros y misoedd diwethaf i sicrhau trefniadau a fydd yn boddhau gofynion a rheolau Covid-19 yn llawn. Edrychwn ymlaen yn fawr i weld y wledd o gystadlu a mwynhau dros wythnos yr Eisteddfod.”

Meddai Lowri Jones, Cyfarwyddwr Gwersyll yr Urdd Llangrannog: “Mi fydd hi’n bleser croesawu cyflwynwyr a chriw ffilmio Eisteddfod T i’r gwersyll, a chael cynnig Bae Ceredigion yn gefndir i wythnos llawn bwrlwm a hwyl.”

Continue Reading

Trending

FOLLOW US ON FACEBOOK